บทความที่ดีที่สุดประจำเดือนนี้ ที่เราได้อ่านมา คือเรื่อง The Disadvantages of an Elite Education เขียนโดยอาจารย์สอนวิชาภาษาอังกฤษ ประจำมหาวิทยาลัย Yale [ลิงค์]

บทความนำเสนอ 4 ข้อเสียของการเรียนมหาวิทยาลัยดีๆ (ในอเมริกา) ข้อแรกคือ ทำให้เข้ากับคนทั่วๆ ไปไม่ค่อยได้ เพราะนักศึกษาจะถูกปลูกฝังว่าตนเองอยู่สูงที่สุดในด้านปัญญาแล้ว ใครที่ไม่ได้เรียนมหาวิทยาลัยที่มีชื่อเสียงเทียบเท่า จะรู้สึกไม่อยากคุยด้วยเพราะเกรงจะเสียเวลา ทั้งๆ ที่ความฉลาดมันมีหลากหลายด้าน คนที่ไม่ได้อยู่ในมหาวิทยาลัยชั้นนำ ก็อาจฉลาดได้ในแง่อื่น เช่น ความสร้างสรรค์ ฯลฯ ข้อสองคือ ทำให้หลงตัวเอง เข้าใจผิดว่าคะแนน เกรด ผลการสอบนอก-ในสนามต่างๆ จะวัดความฉลาดของตนเองได้ ทั้งๆ ที่สิ่งที่วัดออกมา มันเป็นหนึ่งในความรู้ปริมาณนับไม่ถ้วน เท่านั้น วัดไม่ได้ว่าใครฉลาดกว่ากัน อีกทั้งเกรดในมหาวิทยาลัยชั้นนำ ว่ากันว่าได้ง่ายกว่าในมหาวิทยาลัยชั้นไม่นำอีกด้วย ข้อเสียประการต่อมาคือ กดดัน ทำให้ไม่ได้ทำงานที่ชอบอย่างแท้จริง เพราะ หากมาเรียนในมหาวิทยาลัยชั้นนำแล้ว คนรอบข้างจะคาดหวังว่าต้องทำอะไรที่มันรวยๆ หากทำอะไรที่ไม่รวย เช่น ไปเขียนหนังสือ ไปเป็นนักอนุรักษ์พิทักษ์หมีน้อย ฯลฯ ก็จะถูกครหาจากผู้ที่ออกเงินจำนวนมาก รวมถึงผู้ที่ตั้งความหวังไว้สูง และสิ่งที่ตามมาคือ นักศึกษาจะกลัวความผิดพลาดเป็นอย่างยิ่ง ข้อเสียสุดท้ายคือต่อต้านปัญญา เพราะมหาวิทยาลัยจะเน้นไปในด้านอาชีพเฉพาะทาง การคิดนอกกรอบเป็นเรื่องไม่จำเป็น อีกทั้งยังไม่ได้รับการสนับสนุน ผลที่ได้คือบุคคลากรที่ย้ำคิดย้ำทำ (แต่ได้เงินเยอะ)

ทีนี้มาดูมหาวิทยาลัยไทย โดยเฉพาะจุฬ…บ้าง ว่าเหมือน/ต่างกันอย่างไร ข้อแรกที่ว่าทำให้เข้ากับคนทั่วๆ ไปไม่ได้นั้น ส่วนตัวเราเห็นว่าไม่จริง เพราะเราก็พูดคุยได้กับทุกคน ไม่มีความรู้สึกทำนองว่าพูดด้วยแล้ว “เสียเวลา” หรือ “ไร้ประโยชน์” ถ้าเป็นนักศึกษาจากธรรม… เราก็ยิ่งอยากจะคุยด้วย เพราะในความรู้สึกคือ พวกเขาเป็นคนมีความคิดแปลกๆ  มีวันหนึ่งไปเดินที่ธรรมศาสตร์ท่าพระจันทร์ อยู่ดีๆ ก็มีคนมาชวนคุยทำนองว่า ดิฉันสงสัยจริงๆ ว่าคนธรรมศาสตร์เลือกอธิการบดีคนนี้ เข้ามาได้ยังไง คนเลวๆ แบบนี้ พอเราตอบว่าอยู่จุฬาครับ เขาก็บอกว่า Oh, I see. Wake up ด้วยนะคุณ (คล้ายๆ กับว่าเด็กจุฬาไม่ตื่นนอน ชอบให้ชาวบ้านชาวช่องหลอกอยู่เรื่อยไป) เราก็อยากพูดคุยด้วย อยากรู้ว่าทำไง ถึงจะ Wake up แต่ไม่ทันไรเขาก็เดินหนี เป็นอีกตัวอย่างที่แดงให้เห็นว่า คุยกับคนอื่นแล้วมันได้ข้อคิดเสมอ แต่ไม่รู้ว่าคนที่เรียนในจุฬ… คนอื่นๆ จะคิดเหมือนกันหรือเปล่า ว่าการคุยกับคนอื่นๆ นอกมหาวิทยาลัย มันมีคุณค่า ไม่ใช่เรื่องน่าเกลียด

ข้อสองที่ว่าให้ความรู้สึกหลงตัวเองนั้น ไม่ต้องขนาดเอาจุฬ… มายกตัวอย่าง มหาวิทยาลัยรัฐทุกที่ก็จะรู้สึกเหมือนๆ กันว่าสอบได้เข้ามาแล้วเก่ง จะรู้สึกว่าความฉลาดมันวัดได้ด้วยตัวเลข ตัวอักษร ซึ่งมันช่วยไม่ได้จริง มันเป็นแบบนี้มาตั้งแต่ประถมแล้ว  ตอนแรกก็งงว่าเลขลำดับที่สอบได้มันคืออะไร ไปๆมาๆ ก็คุ้นชินกันแล้วว่าต้องทำให้เลขนั้นมันเป็นเลขหลักเดียว เคยจำได้ว่าอาจารย์ตอนประถม 4 จะประกาศลำดับที่สอบได้ โดยให้ทุกคนไปยืนเรียงหน้าห้องก่อน แล้วอาจารย์จะประกาศชื่อลำดับท้ายขึ้นมาจนลำดับแรก ใครถูกประกาศชื่อก่อนก็ต้องเดินเข้าไปนั่ง คล้ายประกาศผลอคาเดมี่ แฟนตาเซีย ใครได้เข้าไปนั่งเป็นลำดับต้นๆ จะรู้สึกขวยเขินเล็กน้อย กลุ่มคนที่ยืนหน้าห้องจะจับตามองดูว่าคนนี้สอบได้ที่ท้ายๆ ของห้อง ซึ่งก็เห็นแล้วว่าสอบได้ที่ดีๆ ก็ไม่ใช่ว่าจะทำงานอะไรเป็น ช่างกลยังรู้ว่าจะไปทำงานอะไร คนที่สอบดีๆ ไปเรียนมหาวิทยาลัย ป่านนี้ยังไม่รู้เลยว่าจะทำงานอะไร

ส่วนเรื่องว่ามหาวิทยาลัยดีๆ จะปล่อยเกรด ข้อนี้ขอยืนยันว่าไม่มี และจุฬ… ก็ไม่ใช่ Yale ที่จะมีอาจารย์ดูแล ติวเตอร์คอยเอาใจ ช่วยเหลือในยามทุกข์ยาก เห็นง่ายๆ คือตอนนี้เราเรียนปี 3 แล้ว ถ้าเอาเวลาที่ได้เจอหน้าอาจารย์ที่ปรึกษา มาต่อรวมกัน มั่นใจว่า มันไม่ถึงนาทีด้วยซ้ำไป มีปัญหาอะไรก็ต้องพึ่งตัวเองตลอดเวลา

ข้อสามที่ว่ากดดัน ส่วนตัวเราแล้วไม่กดดัน เพราะส่วนหนึ่งผู้ปกครอง ญาติๆ ก็ไม่ได้บังคับอยู่แล้วว่าจะต้องไปทำอะไรที่ได้เงินเยอะๆ แล้วถ้าถามว่าจะอายไหม ถ้าทุกคนได้ไปทำลอว์เฟิร์ม อัยการ ผู้พิพากษาเงินเดือนหลายหมื่นหลายแสน แต่เรากลับเป็น เอ่อ… สมมุติว่าเป็นนักเขียน นักข่าว ก็คงตอบว่าอายนิดนึง แต่ถ้าจะเลือกไม่อาย แต่ต้องทำอะไรที่ไม่ชอบทั้งชีวิต ก็เป็นเรื่องที่น่าชั่งน้ำหนักดู ซึ่งมันก็แล้วแต่คน ถ้าใครญาติกดดันเยอะๆ ข้าง “ไม่อาย” ก็ดูเหมือนจะมีน้ำหนักมากกว่า คงบอกไม่ได้ว่าให้เลือก “แล้วแต่เรา” เพราะมันมีคนรอบข้างให้ต้องใส่ใจด้วย แต่รวมความก็คือ ปัจจัยมันไม่อยู่ที่มหาวิทยาลัยแบบในบทความนี้เล่ามา แต่มันอยู่ที่คนรอบข้างมากกว่าว่าเขาจะเอายังไง

ข้อสี่ที่ว่าต่อต้านปัญญา เห็นว่าสถาบันการศึกษาทุกรูปแบบในไทย เป็นแบบนี้หมด คือเน้นแต่ให้ไปทำอาชีพ ได้เงิน อะไรที่ยังมองไม่เห็นทางว่าจะเอาไปทำเงินยังไง ก็ยังไม่สนใจ ส่วนเรื่องคิดนอกกรอบก็ลืมไปได้เลย เพราะระหว่างการฝ่าฟันตั้งแต่มัธยมถึงมหาวิทยาลัย ใครเผลอคิดนอกกรอบก็เป็นอันจบ ข้อสอบแอดฯ ก็เป็นปรนัย ไม่ให้แย้งเสียด้วย อยากรู้ว่ามันตอบอะไร ก็ไปเรียนดาว้องก์เดี๋ยวเขาก็บอกให้ พอเข้ามามหาวิทยาลัย ในประสบการณ์ของคนเรียนคณะนิติศาสตร์ ก็พบว่าแยกไม่ออกระหว่างโรงเรียนกฎหมาย กับเนติฯ เพราะกระบวนการมันเหมือนๆ กันไปหมด คือท่องคำพิพากษาศาลฎีกา ก็เอาไปตอบข้อสอบได้ ก่อนเข้า หากใครคาดหวังว่ามันจะมีบรรยากาศวิชาการ ถกเถียงเรื่องน่าสนใจอย่างสังคมหลังสมัยใหม่ ปรัชญาทั่วไป วรรณกรรมดีๆ ฯลฯ พอมาถึงปากประตูมหาวิทยาลัยก็ต้องเป็นลมล้มพับ เพราะนอกจากจะไม่มีพื้นที่สำหรับเรื่องเหล่านั้นแล้ว ยังจะยัดเยียดเอาเรื่องที่เป็นมลพิษแทรกซึมเข้ามาให้เต็มไปหมด แต่ยังดีว่าในประสบการณ์ส่วนตัวของเราแล้ว ตอนปีหนึ่งได้เคยไปพูดคุยเกี่ยวกับโครงสร้างนิยม หลังโครงสร้างนิยมกับอาจารย์สอนภาษาฝรั่งเศสท่านหนึ่ง ในคณะอักษรศาสตร์ ครั้งนั้นเป็นครั้งแรกที่รู้สึกว่ากำลังอยู่ในมหาวิทยาลัยจริงๆ แต่ฟีลนั้นมันก็อยู่เป็นช่วงสั้นๆ เพราะต้องมาวุ่นวายกับการท่องฎีกาอีก ไม่รู้ว่าบรรยากาศที่มหาวิทยาลัยอื่นๆ มันจะเป็นแบบนี้ด้วยหรือเปล่า

แต่หากถามจริงๆ ว่าเราเดือดร้อนไหม ขอตอบว่าไม่เลย เพราะเรามีเวลาส่วนตัวเหลือเฟือที่จะอ่านเรื่องที่เราอยากรู้ (หนังสือก็ฟรี ยืมจากห้องสมุดคณะอักษรฯ,คณะรัฐศาสตร์) ขาดก็แค่ ไม่มีคนมา discuss อะไรด้วย (เพราะไม่มีใครสนใจ) แบบโรงเรียนในอุดมคติ

ส่วนมหาวิทยาลัย ตอนนี้ก็ไม่เป็นอะไรไปนอกจากสถานที่ที่จำเป็นต้องไป อารมณ์ไม่ต่างไปจาก คนเก็บขยะ ที่ต้องเข็นรถขยะเก็บตามบ้านทุกวันเว้นวัน หรือยามที่ต้องไปนั่งเฝ้าหน้าอพาร์ตเม้นต์ตามกะ มันก็เท่านั้นเอง